رویا رسول زاده کارشناس ارشد مدیریت، مدیر عامل و پایه گذارشرکت صادراتی تیماس آوید است که هیچ میانهای با واردات ندارد و حتی اصرار داشته است که نام شرکت وی با پیشوند صادراتی ثبت شود. این همه آن چه که باید در باره نام این شرکت بدانیم نیست. کلمه تیماس و آوید نیز دو لغت اصیل فارسی است. تیماس به معنی بیشه و جنگل و آوید در زبان باستانی ایران به معنی اندیشه، یکتایی، خواهان و مشتاق است. در حقیقت نام ایرانی این شرکت نماد دوستی با درخت و اندیشه در طبیعت و ذخایر طبیعی است و منطبق با نوع فعالیتی است که این بانوی کارآفرین و فعال برگزیده است: “صادرات گیاهان دارویی”. در ادامه پای صحبت های این بانوی بازرگان و کارآفرین نشستیم:
زمینههای پایه گذاری این شرکت چه بود؟
پدر من از بازرگانان سرشناس در زمینه صادرات خشکبار است و من حدود ده سال پیش کار را در دفتر ایشان آغاز کردم. بهرهگیری از تجربه و دانش بی پایان پدر و مساعدتهای بی شائبه ایشان که از همان ابتدا در اندیشه استقلال من بود، این توانایی را در من به وجود آورد که بتوانم حدود چهارسال پیش این شرکت صادراتی را تأسیس کنم. پدرم نیز علاقه و اعتقادی به واردات ندارد و همواره در صدد معرفی کالای ایرانی به جهان بوده و هست و من نیز با همین فرهنگ انس گرفتم و تأکید خاصی بر صادرات و فرهنگ صادراتی دارم و با آن که گاه زمینههای پرسود و خوبی برای واردات پیشنهاد شده است، اما از آن امتناع کردهام.
داروهای گیاهی نمادی از سنت ایرانی است. آیا در این عرصه به پیوند سنتهای ایرانی و دنیای جدید نظر دارید؟
در دنیای صنعتی غرب، نوعی بازگشت به طبیعت و بکارگیری مواد طبیعی به وجود آمده است. این بازگشت به طبیعت هم در استفاده از مواد اولیه طبیعی برای ساخت داروها و هم در سایر محصولات پرکاربرد چون مواد شوینده، غذایی، آرایشی و بهداشتی بسیار مشهود است. از طرف دیگر کشور عزیز ما ایران از نظر تنوع گونههای گیاهی با خواص متعدد دارویی و ارزش صنعتی در زمره مهمترین کشورهای دنیا است. ایران یکی از ۸ مرکز اصلی در تولید گیاهان دارویی در جهان است و با برخورداری از ۱۱ اقلیم آب و هوایی از مجموع ۱۳ اقلیم آب و هوای جهان، دارای ۷۵۰۰ گونه مختلف گیاهی است که ۱۸۰۰ گونه آن دارویی است در حالی که این میزان در کل اروپا به ۸۰۰ گونه میرسد. کشور ما خاستگاه طب سنتی نیز هست و این گونههای گیاهی با خواص دارویی فراوان و متنوع و کیفیت بالا سرمایه با ارزشی محسوب میشود که نیاز به توجه، برنامه ریزی و سرمایه گذاری دارد.
به همین دلیل شرکت صادراتی تیماس آوید با آن که رویکرد صادراتی دارد اما هیچگاه از همگامشدن با فن آوریهای مدرن و تحقیقات و تماس دائم با صاحب نظران این عرصه غفلت نکرده است. عضویت در شبکه ملی پژوهش و فناوری گیاهان دارویی کشور، سفارشهای تحقیقاتی به پژوهشکده گیاهان و مواد اولیه دارویی دانشگاه شهید بهشتی و بهره گیری از توان تحقیقاتی برخی مؤسسات تحقیقاتی خارج از کشور در زمینه فرآوری گیاهان دارویی نمونههایی از رویکردهای علمی و تحقیقات محور این شرکت میباشد. این شرکت در صدد است با تکمیل مطالعات، برخی از گیاهان دارویی صادراتی ایران را به صورت نوین به بازارهای جهانی معرفی نماید تا علاوه بر ایجاد ارزش افزوده، بتواند به صورت مطلوب با شرکتهای خارجی فعال در این زمینه به خوبی رقابت کند.
آیا در مسیر فعالیتهای خود با مشکلاتی هم مواجه بوده اید؟
مشکلاتی وجود دارد که گریبانگیر همه فعالان در زمینه داروهای گیاهی و به خصوص صادر کنندگان آن است.
اول آن که در کشور ما تولید و برداشت خصوصا در عرصههای طبیعی مثل مراتع و کوهها که زیستگاههای طبیعی بسیاری از گیاهان دارویی و خصوصا صمغها میباشد تابع برنامه ریزی و قانون گذاری مستمر و با ثباتی نیست. گاه با یک بخشنامه هرگونه برداشت و صادرات گونه ای صمغ یا گیاه دارویی ممنوع میشود و به هیچ وجه نمی توان برنامه ریزی بلند مدت و حتی کوتاه مدت داشت. در حالی که حضور در بازارهای جهانی نیازمند داشتن برنامه بلند مدت میباشد و قطع جریان صادرات در یک یا چند سال مساوی با از دست دادن بازار هدف و جایگزین شدن آن با صادر کنندگان از دیگر کشورهاست.
دوم آن که هیچ گونه آمار و اطلاعات متقن و قابل استنادی از میزان، محل و شیوههای تولید وجود ندارد و به همین علت نمی توان اطلاعات تجاری مورد نیاز کشورهای وارد کننده را تأمین کرد.
سوم آن که توجه به الگوها و سیستمهای نوین تولید در گیاهان دارویی مورد توجه قرار نگرفته است و وجود سموم به میزان زیاد، آلودگی به فلزات سنگین و بعضا آلودگیهای میکروبی در محصولات ایرانی سبب میشود بسیاری از تولیدات کشور در این زمینه قابلیت صادرات نداشته باشد و در همان تستهای ابتدایی مردود اعلام میشود. در حالی که تولید گیاهان دارویی باید به صورت کاملا ارگانیک و به دور از هر گونه سم و کود صورت گیرد، این امر چندان مورد توجه مسئولان امر در وزارت جهاد کشاورزی و نتیجتا کشاورزان قرار نگرفته است.
چهارم آن که سخت گیریهای بی مورد و مراحل اداری متعدد در صدور مجوزهای صادراتی وجود دارد و گاهی مستلزم صرف وقت یک ماهه برای اخذ یک مجوز و نیازمند مراجعه به سازمانهای متعدد در تهران و استانها و پرداخت هزینه های بسیار گزاف میباشد. این امر سبب شده که برداشت از منابع طبیعی و صادرات آن به مسیر قاچاق هدایت شود و نتیجتا بازارهای کشورهای جنوبی خلیج فارس، مملو از گیاهان دارویی ایرانی با قیمت بسیار پایین میباشد که به صورت قاچاق بهره برداری و از کشور خارج شده است. جالب آن که در سال اخیر حتی جوایز صادراتی گیاهان دارویی نیز قطع شد و همان معدود کسانی که به تجارت قانونی فکر میکردند نیز به صادرات غیر قانونی سوق داده شدند. مسئله دیگری که ناشی از همین امر هست، تقلبات متعدد در زمینه گیاهان دارویی و صمغهاست که متاسفانه میرود تا وجهه کشور را در لکه دار نماید.
بازارهای هدف شما کدام کشورهاست؟
بازارهای هدف برای گیاهان دارویی و صمغها عمدتا کشورهای مشترک المنافع (CIS) و کشورهای اروپایی و شمال غرب افریقا و برخی از کشورهای عربی منطقه است و در اروپا، کشورهای آلمان، ایتالیا و فرانسه بیشتر مد نظر می باشند.
به عنوان یک کارآفرین انتظار چه حمایتهایی را دارید؟
من ابتدا از نهادهای ذی ربط خواستار تثبیت قوانین و برنامه ریزی دراز مدت هستم. مهمترین آفت حضور در بازارهای بین لمللی عدم اطلاع از آینده است. وضع مقررات خلق الساعه و ممنوع و آزاد کردنهای پیاپی، سهم ما از بازارهای جهانی را از بین می برد. دوم آن که صادرات گیاهان دارویی به شکل فله در دنیا منسوخ شده است. کشورهای دیگر، محصولات ما را به صورت فله خریداری و به نام خود بسته بندی مینمایند. نمونه مهم این وضعیت را ما در زعفران می بینیم. دولت باید با حمایتهای اعتباری از کسانی که در این عرصه توانمندی دارند، هر چه زودتر این معضل را حل نماید.
