• تاریخ : ۱۲ام تیر ۱۳۹۶
  • موضوع : ریپور

 139814 378 دستفطریقهی از کی شروع شد؟

دستفطریقهی یکی از فعالیت‌های نسبتا قدیمی در ایـــران اســت که نوعی فعالیت اقتصادی غیررسمی را در کنار بازار رسمی پدید آورده اســت. یکی از دلایلی که تا به امروز نیز به عنوان عامل دستفطریقهی مطرح می‌شود فقر اســت اما با توجه به تنوع این گروه نمی‌توان فقر را به‌عنوان عامل اصلی این پدیده شناسایی کرد، هرچند احتمالا در تسریع و تشدید آن موثر بوده اســت. فقدان برخی از کالاها در مناطق مختلف و تمایل تولیدکنندگان به توزیع هرچه بیشتر کالای خود با هزینه‌های کمتر یکی از دلایل پیدایش آن بوده اســت و در این صورت ما تنها با مجموعه‌ای از افراد فقیر که در اثر ناتوانی در مشارکت اقتصادی رسمی، اقدام به دستفطریقهی می‌کنند مواجه نیستیم، بلکه گاهی خود تولیدکنندگان نیز برای کسب سود بیشتر اقدام به دستفطریقهی می‌کنند تا به این شیوه واسطه‌ها را حذف کرده، مالیات پرداخت نکنند و هزینه‌های مربوط به اجاره و نگهداری مراکزی برای فطریقه را نیز متحمل نشوند. همچنین فقدان سیستم توزیع مناسب در گذشته و حتی امروز نیز عاملی بود که دستفطریقهی را برای رفع نیاز ناگزیر می‌کرد.

آنچه امروزه به نام دستفطریقهی شناخته می‌شود، شکلی دگرگون شده از دوره‌گردی در گذشته اســت. دوره‌گردی در برخی نواحی ایـــران اهمیت حیاتی برای مردم داشت و دوره‌گردان عامل اتصال نواحی مختلف شهرها و حتی کشور بودند. دوره‌گردان‌ها کالاهای مورد نیاز مناطق مختلف را تامین می‌کردند. برخی از آنها صرفا در محدوده شهرها رفـــــت و آمد داشتند و شماری نیازهای مردم روستاها و ایلات را برطرف می‌کردند. این گروه تنها حامل کالا نبودند بلکه عامل انتقال اخبار و فرهنگ به جوامع بسته‌تر نیز می‌شدند و از این طریق در غیاب رسانه‌ها مردم در روستاها و ایلات با آنچه مردم شهر مصرف می‌کردند و گاه طرز تفکر و بیان آنها آشنا می‌شدند. همچنین یکی از مسیرهای انتقال اخبار و اطلاعات در رابطه با تحولات سیاسی و اقتصادی در گذشته نیز به شمار می‌رفـــــتند. دوره‌گردها کارکرد دیگری نیز بر عهده داشتند و به سبب اینکه با گروه‌های مختلفی داد و ستد می‌کردند، می‌توانستند چیزهای کمیاب را برای مشتریان خاص پیدا کنند.

به علاوه در زمانی که زنان محدودیت زیادی برای خروج از خانه داشتند، دوره‌گردها این کارکرد را داشتند که خانه به خانه بروند و مایحتاج آنان را بدون نیاز به حضور در بازار و محدودیت‌های ناشی از این حضور تهیه کنند. اقلام اصلی که به این شیوه داد و ستد می‌شد شامل پارچه، مواد غذایی، فرش، وسایل خانه، جواهر، عتیقه و…. بود اما برخی از این افراد در قالب خریداران دوره‌گرد فعالیت می‌کردند، کهنه خرها، قراضه خرها، آهن‌پاره‌ای‌ها و… در این زمره بودند. گروه سومی نیز وجود داشتند (البته گاهی تا به امروز نیز فعالیت دارند) که مشغول فطریقه خدمات خود به صورت دوره‌گرد بودند: چینی‌بندزن‌ها، لحاف دوزها و… از این دسته هستند. این کالاها یا ابزار مربوط به خدمات به شیوه‌های مختلفی از جمله حمل در کیسه‌ای بر دوش یا به کمک یک حیوان بارکش جابه‌جا می‌شد. برخی از دوره‌گردها از آواهایی برای اعلام حضور خود بهره می‌بردند که عمدتا از دستگاه بیات ترک یا بیات اصفهان که بیشتر تصنیف‌های شاد در آن خوانده می‌شود بهره می‌بردند تا از این طریق بتوانند ارتباط بهتری با مشتریان برقرار کرده و افراد بیشتری را جذب کنند. ۱

شماری از سیاحانی که به ایـــران آمده‌اند، شرحی در رابطه با چگونگی فعالیت اقتصادی این گروه در یادداشت‌ها و سفرنامه‌های خود آورده‌اند. از جمله دکتر ویشارد پرزبترین این دوره‌گردان را این‌گونه توصیف می‌کند: «میزان زیادی از داد و ستد در ایـــران خارج از بازارها صورت می‌گیرد. همه جا می‌توان فطریقهندگان دوره‌گردی را دید که اجناسی را بار الاغشان کرده‌اند. اینها همه جور جنسی می‌فطریقهند. یکی بستنی، یکی شربت آبلیمو، یکی میوه می‌فطریقهد، یکی نان و دیگرانی همه جور خوراکی دیگر که بگویید. فریاد‌ ای «مرغ داریم» دوره‌گرد مرغ‌فطریقه در کوچه برای همه آشنا اســت…. خیلی از خانوم‌های متشخص هستند که فطریقهندگان، کالاهایی را که آنها می‌خواهند برایشان به خانه می‌آورند. همیشه بخش حیاتیی از فطریقه پارچه به این صورت انجام می‌شود.» بنابراین در حاشیه بازار رسمی همواره بازار دیگری وجود داشته که معمولا در مورد تعداد شاغلان و میزان درآمد و دیگر جزئیات مربوط به شغل آنها اطلاعات زیادی در دست نیست اما ماهیت فعالیت آنها به گونه‌ای اســت که صرفا دارای کارکرد اقتصادی نیست و مجموعه‌ای از کارویژه‌ای اجتماعی و حتی ادبی (شعرهای مربوط به دستفطریقهی) را در حول خود شکل داده‌اند و با تغییراتی در طول زمان اســتمرار یافته اســت.

 

۱) همایون سپهر، محمد؛ خزایی، شیرین، «مطالعه مردم‌شناسی جارآواهای پیشه‌های دوره‌گردی تهران قدیم»، مجله فرهنگ مردم ایـــران، ۱۳۹۱٫

۲) مهدوی، شیرین، زندگی روزمره در عهد قاجار، ترجمه رویا رضوانی، مجله فرهنگ مردم ایـــران، ۱۳۸۹٫

داغترین اخبار و رویداد های ایـــران و خارج
این مطلب در این ساعت از سایت توما در بخش خبری ارســال گردیده اســت
این بخش شامل خبر های ورزشی نیز میباشد
میتوانید خبر فوق را به اشراک بگذارید

نوشته دستفطریقهی از کی شروع شد؟ اولین بار در مجله آنلاین توما. پدیدار شد.

اشتراک در شبکه اجتماعی

گوگل پلاس فیسبوک تویتر لینکدین دیگ کلوب فیسنما