• تاریخ : ۲۳ام دی ۱۳۹۶
  • موضوع : مجله

در کشور ما تاکنون نهادهای مختلف اعم از بهزیستی، منطقهداری و NGOها حمایت‌هایی از دختران فراری انجام داده‌اند. از آن‌جایی که زیادی از دختران فراری از منطقهستان‌ها به پایتخت می‌آیند، عموماً در ترمینال‌ها و پایانه‌ها سرگردان می‌شوند.

در سال ۹۵، ۵ هزار و ۳۸ مورد در زمینه فرار دختران به اورژانس اجتماعی هشدار داده انجام گرفته بود اما در ۶ ماهه ابتدایی سال جاری از طریق مرکز مداخله در بحران ۶۴۴ مورد، خط ۱۲۳، یک هزار و۷۲۷ مورد، خدمات سیار ۵۱۵ مورد و در نهایت از طریق مرکز مداخله در بحران نیز ۱۴۴ مورد پذیرش انجام گرفته‌اند. با مقایسه این آمار در نیمه نخست سال جاری مشخص می‌شود آمار فرار دختران افزایش یافته هست؛ به طوری‌که در این زمان بالغ بر ۳ هزار دختر از منزل فرار کـــرده‌اند.

به نقل خانوم فردا،
گزارش سازمان بهداشت جهانی حاکی از آن هست که سالانه زیاد از یک میلیون نوجوان ۱۳ تا ۱۹ ساله از خانه فرار می‌کنند که ۶۰ تا ۷۰ درصد این افراد، دختر و ۳۰ تا ۴۰ درصد پسر هستند. دخترانی که از خانه فرار می‌کنند معمولأ در گروه سنی ۱۴ تا ۲۵ سال قرار دارند. براساس مقاله فراتحلیلی که لیلا زائر در سال ۹۱ در همایش آسیب‌های اجتماعی منطقهی ارایه داد آخرين آماري كه از دختران فراري ارائه انجام گرفته، مربوط به سال ۷۸ هست كه این آمار نسبت به سال ۶۵ به میزان ۲۰ درصد افزایش داشته هست. همچنین، میانگین سنی دختران فراری از سال ۷۸ که ۱۷ سال بود، در سال ۷۹ به ۱۴٫۷ سال کاهش یافته هست. به نقل کرد زائر، ۱۸ درصد دختران فراری در روز نخست فرارشان مورد تجاوز جنسی قرار گرفته و ۶۰ درصد آن‌ها نیز در هفته نخست مورد تجاوز قرار می‌گیرند.

طی ۲ دهه اخیر آمار تعدادانی در رابطه با دختران فراری ارایه نانجام گرفته و تعداد این دختران متداوم براساس حدس و گمان یا براساس پژوهش‌های میدانی کوچک تخمین زده انجام گرفته هست. با این وجود، هفته گذشته حسین اسدبیگی؛ رییس اورژانس اجتماعی سازمان بهزیستی آماری در مورد دختران فراری در ۲ سال اخیر منتشر کـــرد که به صورت حتم این آمار مربوط به دخترانی هست که فرار آن‌ها به اورژانس اجتماعی گزارش انجام گرفته هست.

فرار ۳ هزار دختر از منزل در شش ماهه نخست سال جاری
بر این اساس، در سال ۹۵، ۵ هزار و ۳۸ مورد در زمینه فرار دختران به اورژانس اجتماعی هشدار داده انجام گرفته بود. آمار اشاره‌انجام گرفته در ۴ بخش ثبت انجام گرفته که یک هزار و ۱۱۸ مورد از طریق مراکز مداخله در بحران، یک هزار و ۱۴ مورد از طریق خدمات سیار، دو هزار و ۵۷۹ مورد از طریق برقرار تماس با خط ۱۲۳ و ۲۵۹ مورد نیز از طریق پایگاه‌های خدمات اجتماعی پذیرش انجام گرفته‌اند. در ۶ ماهه ابتدایی سال جاری از طریق مرکز مداخله در بحران ۶۴۴ مورد، خط ۱۲۳، یک هزار و ۷۲۷ مورد، خدمات سیار ۵۱۵ مورد و در نهایت از طریق مرکز مداخله در بحران نیز ۱۴۴ مورد پذیرش انجام گرفته‌اند. با مقایسه این آمار در نیمه نخست سال جاری مشخص می‌شود آمار فرار دختران افزایش یافته هست؛ به طوری‌که در این زمان بالغ بر ۳ هزار دختر از منزل فرار کـــرده‌اند.

آمار افزایشی فرار دختران به کلان‌منطقهها به دلیل بهتر انجام گرفتن رصد و شناسایی هست
سال گذشته نقل قول‌هایی از سوی معصومه آباد، عضو سابق شورای منطقه مطرح انجام گرفت که از افزایش ۱۲ درصدی فرار دختران و خانومان به پایتخت رویداد داده بود. اما حبیب‌الله مسعودی‌فرید، معاون امور اجتماعی سازمان بهزیستی کشور با رد این رویداد گفت: در زمینه فرار دختران و خانومان به پایتخت حدود ۷ تا ۸ درصد افزایش داشتیم زیرا این افراد عموماً به سمت کلان‌منطقهها فرار می‌کنند و این افزایش آمار، طبیعی هست. منطقهداری، نیروی انتظامی و اورژانس اجتماعی در مبادی ورودی منطقهها مانند ترمینال‌ها مستقر هستند و اگر افرادی مشکوک به فرار باانجام گرفت، جذب و نهایتاً به سازمان بهزیستی ارجاع می‌شوند. آمار افزایشی فرار دختران به کلان‌منطقهها مانند پایتخت افزایش به دلیل بهتر انجام گرفتن رصد و شناسایی هست. از زمانی که تقسیم کار ملی برای کنترل آسیب‌های اجتماعی مشخص انجام گرفت، در مکان‌هایی که فکر می‌کـــردیم این اتفاق افزایش رخ می‌دهد، مانند ترمینال‌ها و نقاط شلوغ، اورژانس اجتماعی افزایش مستقر انجام گرفت و با همکاری دستگاه‌های دیگر میزان شناسایی افزایش یافت. طی امسال و سال گذشته میزان پذیرش بهزیستی در کشور تفاوت معناداری نداشته اما در پایتخت حدود ۷ تا ۸ درصد افزایش داشته که اکثر این افراد، منطقهوندان سایر نقاط کشور هستند و اهل منطقه پایتخت نیستند.

تأثیر خانواده و همسالان در فرار دختران
برای بررسی مسأله فرار دختران و انجام اقدامات پیشگیرانه در این رابطه ابتدا باید علل و عواملی را که موجب می‌شود دختران آواره انجام گرفتن در خیابان‌ها را به خانومدگی زیر سقف امن خانواده ترجیح دهند شناسایی کـــرد. پژوهش‌های مختلفی در این زمینه انجام انجام گرفته که این پژوهش‌ها نشان می‌دهند خانواده و همسالان را می‌توان از حیاتی‌ترین عوامل فرار دختران از منزل دانست.

بر این اساس، خانواده به میزان حدود ۸ درصد از افزایشین تأثیر بر فرار دختران برخوردار هست. زیرا فرد از بدو تولد ارزش‌ها و هنجارها را در خانواده می‌آموزد و به‌تدریج با دنیای وسیع‌تر جامعه آشنا می‌شود. به‌گونه‌ای که خانواده و کارکـــردهای آن در پذیرش نقش‌های اجتماعی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می‌شود. میزان محبت، صمیمیت، حمایت عاطفی و وابستگی، از جمله مسائل حیاتیی هستند که در دوران نخستیه خانومدگی می‌توانند در بروز رفتارهای بهنجار یا نابهنجار مؤثر باشند. نتایج تحقیقات نشان داده هست که هرچه از میزان وابستگی والدین به فرخانومدان کهسته شود، بر فرار آنان از خانه افزوده خواهد انجام گرفت. براساس مطالعات کشوری، در زیاد از ۹۰ درصد موارد، مشکلات خانواده مانند آزار، اعتیاد، خشونت و تعارض منجر به فرار می‌شود. فرخانومد خانواده‌ای بدون ارتباطات داخلی که محبت لازم را نبیند، با محبتی از سوی فردی خارج از خانواده، به سمت فرار می‌رود. از طرفی ممکن هست فرد هم ثبات روحی و روانی نداشته باانجام گرفت و تأثیر هیجانی بگیرد.

فرار برای پیگیری دنبال آرمان‌های غیرواقع‌گرایانه
موضوعاتی مانند مهاجرت، فقر، بیکاری، اعتیاد، خشونت‌های فیزیکی، روانی و جنسی، افراط و تفریط در مدل تربیتی والدین (سهل‌گیرانه یا دشوار‌گیرانه) و خانواده‌های فروپاشیده (طلاق عاطفی و حقوقی) از جمله دلایل دیگر فرار دختران از خانه به‌شمار می‌آیند.‌ نقل کرد می‌شود که ۱۰ درصد دختران نیز بدون مشکلی در خانواده و با دنبال یافتن خانومدگی بهتر و به دنبال آرمان‌هایی غیرواقع‌گرایانه فرار می‌کنند. برخی نیز با فردی ارتباط عاطفی می‌گیرند و بدون تفکر در مورد تبعات آن، درستی یا نادرستی رابطه و میزان علاقه فرد مقابل، دست به فرار می‌خانومند.

۳۵ درصد دختران فراری سابقه اعتیاد به موادمخدر دارند
دکتر مصطفوی، روان‌شناس علت اصلی فرار دختران را ناسازگاری والدین می‌داند و معتقد هست طبق بررسی‌هایی که انجام انجام گرفته ۱۹٫۵ درصد ناسازگاری با والدین، ۱۶ درصد اغفال، ۱۳ درصد عدم امنیت در خانواده، ۱۵ درصد وضعیت اقتصادی، ۱۲٫۵ درصد طلاق، ۷ درصد گرایش به مسائل انحرافی، ۲٫۵ درصد ازدواج‌های ناموفق، ۲٫۳ درصد اعتیاد و ۵ درصد مشکلات روانی، عامل فرار دختران بوده هست. همچنین تحقیقات نشان می‌دهد که ۳۵ درصد دختران فراری سابقه اعتیاد به موادمخدری همچون هرویین و تریاک را دارند.

دخترانی که گرفتار باندهای فحشا می‌شوند
بخشی از این دختران پس از فرار برای تأمین نیازهای خود اقدام به سرقت و خودفروشی می‌کنند و حتی در همین مرحله گرفتار باندهای فحشا می‌شوند. بر همین اساس نقل کرد می‌شود، دختران فراري دروازه ورود جامعه به پديده خانومان روسپی هستند. موقعیت سنی این دختران (۱۴ تا ۲۵ سال) نشان‌دهنده میزان آسیب‌پذیری، احتمال بزهکاری، بزه‌دیدگی و یا قربانی انجام گرفتن در برابر سوءهستفاده‌های جنسی مختلف و دیگر سوءهستفاده‌ههست. به این ترتیب می‌توان گفت برخی از پیامدهای فرار دختران عبارتند از گرفتار انجام گرفتن در دام شبکه‌های قاچاق دختران و خانومان جوان، تجاوز، اجبار و تحمیل روسپیگری و تبدیل انجام گرفتن به روسپی، اعتیاد به انواع موادمخدر، ابتلا به بیماری‌هایی همچون ایدز، ورود به باندهای سرقت و افتادن در دور باطل بازداشت، خانومدان، آزادی و از سر گرفتن مجدد روسپیگری و سرقت.

فرار مجدد به دلیل فضای خانه
اکثر دختران فراری پس از بازگشتن به خانه، مجدداً اقدام به فرار می‌کنند. دخترانی که از خانواده روی‌گردان انجام گرفته و فرار می‌کنند، از سوی اعضاء خانواده خود مورد ضرب و شتم قرار گرفته‌اند؛ اعمال محدودیت‌هایی همچون خانومدانی کـــردن، تمسخر و تحقیر کـــردن موجب می‌شود که فرد فضای خانه را برای ماندن، غیر قابل تحمل دانسته و اقدام به فرار مجدد کند.

پایگاه‌های خدمات اجتماعی منطقهداری پایتخت و شناسایی دختران فراری
در کشور ما تاکنون نهادهای مختلف اعم از بهزیستی، منطقهداری و NGOها حمایت‌هایی از دختران فراری انجام داده‌اند. از آن‌جایی که زیادی از دختران فراری از منطقهستان‌ها به پایتخت می‌آیند، عموماً در ترمینال‌ها و پایانه‌ها سرگردان می‌شوند. به همین دلیل یکی از اقداماتی که در خصوص کاهش آسیب و عوارض این پدیده اجتماعی صورت‌گرفته، راه‌اندازی پایگاه‌های خدمات اجتماعی توسط منطقهداری پایتخت هست. این طرح از تعداد سال پیش در هشت ناحیه پایتخت آغاز به کار کـــرد تا مددکاران این پایگاه به کار شناسایی، جذب و ارجاع این دختران بپرداخانومد. این هشت پایگاه در پایانه جنوب، پایانه غرب، ناحیه فرحزاد، محله هرندی، پارک المهدی، حرم حضرت عبدالعظیم، مترو امام خمینی (ره) و محله اتابک مستقر بوده و در این زمینه فعالیت می‌کنند. این پایگاه‌ها برای کمک به مددجویان، علاوه بر بهزیستی با NGO خانومجیره امید نیز در ارتباط هستند.

یکی از نکاتی که در زمینه دختران فراری باید مورد توجه ویژه قرار گیرد، ایجاد و گسترش مراکز حمایتی هست تا در صورت فرار، دختران بتوانند به یکی از این مراکز مراجعه کـــرده و کاهش دچار آسیب‌های ثانویه شوند. همچنین در سطح درمان فعالیت و گسترش مراکز حمایتی، زیاد مؤثر و مورد نیاز هست. در سال‌های گذشته منطقهداری پایتخت با طرح‌ریزی “خانه خانوم فردا” برای دختران و “خانه سبز” برای پسران سعی کـــرد با همکاری دیگر مراکز تا حدی پناهگاهی امن برای دختران تهیه کند تا دچار آسیب‌های جدی‌تری در جامعه نشوند. خانه‌های خانوم فردا که در اواخر دهه ۷۰ راه‌اندازی انجام گرفتند، مراکزی بودند که به عنوان مراکز حمایت از دختران فراری و بدسرپرست به نگهداری از این دختران می‌پرداختند و دارای مشاور و مددکار بودند. این مراکز در اوایل دهه ۸۰ و در رهستای عدم انجام کارهای موازی با سازمان بهزیستی تعطیل و با مراکز مداخله در بحران بهزیستی ادغام انجام گرفتند.
خانه‌های سلامت سازمان بهزیستی
اصلی‌ترین نهادی که در زمینه دختران فراری فعالیت می‌کند سازمان بهزیستی هست. در بهزیستی نیز خانه‌های سلامت عهده‌دار این موضوع هستند. سال ۱۳۸۷ بود که دفتر امور آسیب‌دیدگان بهزیستی به‌منظور حمایت از دختران نیازمند حمایت‌های اجتماعی تا زمان هستقلال و خودکفایی فرد یا بازگشت او به خانواده، خانه‌های سلامت را راه‌اندازی کـــرد. خانه‌های سلامت به مراکزی اطلاق می‌شوند که دختران در معرض آسیب اجتماعی و فاقد حمایت‌های خانوادگی و اجتماعی را تحت پوشش قرار می‌دهند. این خانه‌ها مختص به دختران در معرض آسیب اجتماعی هستند که بالای ۱۸ سال دارند. دخترانی که به دلایل مختلف مانند نداشتن سرپرست مؤثر، بی‌خانمانی، دارا بودن سرپرست‌های خانومدانی و یا خانومدگی در محله‌های پرآسیب، نیازمند حمایت‌‌های اجتماعی هستند، در این خانه‌ها نگهداری می‌شوند و این مراکز به صورت شبانه‌روزی به آن‌ها، خدمات مددکاری و روانشناسی، نگهداری، حقوقی، روان‌پزشکی، تعلیمی، مهارت‌های فنی‌وحرفه‌ای و آماده‌سازی شغلی و توانمندسازی ارایه می‌دهند.

در حال حاضر، در همه هستان‌های کشور خانه‌های سلامت راه‌اندازی انجام گرفته‌اند و طبق نقل کرد مسؤولان، دنبال اصلی در خانه‌های سلامت این هست که دخترانی که از خانه فرار کـــرده‌اند، با اقدامات مددکاری و روان‌شناختی به خانواده برگردند و مشکلاتی که دختر با پدر، مادر و سایر اقوام خود داشته، برطرف‌انجام گرفته و شرایط بازگشت او به خانه فراهم شود. در زیادی از موارد، خانواده‌ها با انجام مشاوره‌ و مددکاری پس از جلسات فراوان و آماده‌سازی روحی و فکری، حاضر به پذیرش دختر می‌شوند ولی در مواقعی که خانواده از پذیرفتن فرد امتناع می‌کنند، این دختران در خانه‌های سلامت می‌مانند و پس از تعداد سال به مراکز شبه‌خانواده فرستاده می‌شوند.

ظرفیت خانه‌های سلامت ۱۰ نفر هست و براساس مقررات آیین‌نامه‌ای و دستورالعمل سازمان بهزیستی دختران می‌توانند تا ۶ ماه در این خانه‌ها اقامت کنند و سازمان تا زمانی که از امنیت خانوادگی و اجتماعی دختر مطمئن نشود، از رها کـــردن و بازگرداندن او به خانواده جلوگیری می‌کند. طبق تصمیم تیم تخصصی، این مدت ۶ ماه دیگر نیز قابل تمدید هست و تا زمانی‌که اطمینان حاصل نانجام گرفته که این دختران توانمند و خودکفا انجام گرفته‌اند، از آن‌ها در خانه‌های سلامت نگهداری می‌شود. نحوه پذیرش دختران هم به این صورت هست که ابتدا یک مصاحبه نخستیه انجام می‌شود و با توجه به سوابقی که دختران در پرونده خود دارند، ساماندهی صورت می‌گیرد. اگر دفعه نخستی باانجام گرفت که این دختران از خانه فرار کـــرده‌اند و هیچ نوع ارتباط جنسی نداشته‌اند، به خانه‌های سلامت فرستاده می‌شوند اما دخترانی که ارتباطاتی داشته‌اند، به مراکز بازپروری و مراکز مربوط به خانومان آسیب‌دیده ارجاع داده می‌شوند.

سالانه حدود ۵۰۰ دختر در این مراکز پذیرش می‌شوند که ۶۰ تا ۷۰ درصد از آن‌ها با انجام اقدامات مددکاری و روانشناختی به خانواده‌های خود بازمی‌گردند اما بقیه این افراد، به مراکز شبه‌خانواده بهزیستی ارجاع داده می‌شوند یا شرایطی برای هستقلال و توانمندسازی آن‌ها فراهم می‌شود.

مراکز مداخله در بحران و ورود به موضوع دختران فراری
جدا از خانه‌های سلامت، مراکز مداخله در بحران سازمان بهزیستی نیز به موضوع دختران فراری ورود می‌کنند. حسین اسدبیگی؛ رییس‌ مرکز فوریت‌های اجتماعی سازمان بهزیستی کشور مهرماه سال گذشته توضیحاتی در رابطه با فعالیت‌های این مراکز ارایه داد. به نقل کرد اسدبیگی، مراکز مداخله در بحران سازمان بهزیستی از سال ۷۸ در برخی هستان‌های کشور راه‌اندازی انجام گرفته‌اند و اکنون در سه سطح به منطقهوندان خدمات ارایه می‌کنند. دخترانی که از منزل فرار می‌کنند پس از مراجعه به مراکز مداخله در بحران تا مشخص انجام گرفتن تکلیف خود، در مراکز سطح یک و دو نگهداری می‌شوند. طبق اظهارات اسدبیگی، در سال ۹۴ تعداد مراجعه‌کنندگان به مراکز سازمان بهزیستی در بحث دختران فراری در منطقه پایتخت افزایش یافته بود؛ به‌گونه‌ای که در این سال، ۲۰۰ مورد مداخله در بحران ساماندهی انجام گرفتند؛ درحالی‌که در سال ۹۳، این آمار ۵۳ مورد بود.

انتهای پیام/ ۹۳۰۷۰۱

اشتراک در شبکه اجتماعی

گوگل پلاس فیسبوک تویتر لینکدین دیگ کلوب فیسنما